Collapse or Melpomene run anyway, 2018

on the occasion of
FROZEN EDUCATION

Bildung hat einen Aggregatzustand? “Frozen Education”, der Titel dieser Ausstellung, drängt diese Frage in den Vordergrund. Was uns zunächst als Oxymoron erscheint – die Assoziation zu Bildung ist alles andere als gefroren, nicht fest oder starr, im Gegenteil: etwas sich bildendes ist etwas sich transformierendes, werdendes – entwickelt sich zu einem sinnfälligen Narrativ: Melpomene ist der Name der antiken, griechischen Muse der Tragödie. Es ist auch der Name einer Frau, die versuchte, den Marathon bei den ersten modernen Olympischen Spielen 1896 zu bestreiten. Wie bei den alten Olympischen Spielen waren Frauen jedoch nicht als Konkurrentinnen willkommen. Aber Melpomene lief trotzdem.
Laufen steigert die Frequenz der Atmung. Das heisst wiederum, das die Intensität des Austausches mit dem “Milieu” in dem wir uns befinden, gesteigert ist. Laufen ist nicht nur eine Beschleunigung im geographischen Sinne der Fortbewegung, sondern genauso eine Beschleunigung der Lebendigkeit im Sinne eines Flusses, einer gegenseitigen Verschränkung, die sich durch einen existenziellen Austausch zeichnet: dem Atmen. Melpomene lief trotzdem.
»Panta rhei«, altgriechisch für »alles fließt«, ist eine Formel von Heraklit, der das verschränkte Verhältnis von Sein und Werden betonte. Er folgert: du kannst »nicht zweimal in denselben Fluss steigen« was sich auf das Gehirn übertragen lässt: »You never use the same brain twice«. Jede Gehirnaktivität hinterlässt Spuren in den Neuronenverbindungen. Sind zwei Gehirnzellen hintereinander aktiv, verändern sie dadurch sich selbst und auch die Verbindung zwischeneinander. Melpomene lief trotzdem.
Die Peripathetiker, die ”Umherschlenderer” im alten Griechenland dachten grundsätzlich im Gehen nach. Die antike Rhetorik-Lehre “ars memorativa” schlägt vor, die Gliederung eines Vortrags gedanklich mit einem imaginären Weg zu vergleichen. In den Sprachen spiegelt sich das Ineinandergreifen von körperlichem und geistigem Fortschritt längst vielfältig wider: Wir kommen mit dem Schreiben in Gang, wir schweifen ab, fassen Fuss, es gibt den Gedankengang oder wir gehen zu weit mit unserer Argumentation. Melpomene lief trotzdem.
Die Geschwindigkeit der kleinsten Teilchen ist nicht gleich. Ein Teil ist schneller, ein Teil ist langsamer als der Durchschnitt. Dabei ändern die Teilchen durch Kollisionen ständig ihre aktuelle Geschwindigkeit. Melpomene war in der Lage, das Langstreckenrennen zu beenden. Bei der nächsten Olympiade durften Frauen teilnehmen, so die Legende. Es liegt auf der Hand, dass das “Emanzipatorische” wie es Melpomene an den Tag legt, für Bildungsprozesse relevant ist; der Glaube an das Verändern etablierter Strukturen. Ebendiese Bereitschaft zur Transformation haben Aggregatzustände: Das Gefrorene hat das Potential zu schmelzen oder zu sublimieren. Währendem uns das Laufen (re-)aktiviert und das Lebendige spüren lässt beschreibt Bildung einen Moment des Übergangs, einer (dauerhaften) Phase des Werdens, die erst mit dem letzten Atemzug endet: Ein Denken in Vorher und Nachher ist genauso unmöglich wie das Anhalten des Atems.
Im Kollaps von Leben und Bildung stellt sich umgekehrt die Frage: Was ist keine Bildung?
“Frozen Education” trifft es auf den Punkt – der Begriff der Bildung wäre damit eingefroren.
Run Melpomene, run!

Collapse or Melpomene ran anyway
Does education have an aggregate state? „Frozen Education“, the title of this exhibition, pushes this question into the foreground. What firstly appears to be an oxymoron – the association with education is anything but frozen, neither solid nor rigid, on the contrary: something forming is something transforming, something becoming – evolves an obvious narrative: Melpomene is the name of the ancient Greek Muse of the tragedy. It is also the name of a woman who tried to join the marathon at the first modern Olympic Games in 1896. But, like at the old olympic games, women were not welcomed as competitors.
Melpomene ran anyway.
Running increases the frequency of breathing. This, in turn, means that the intensity of the exchange with the „milieu“ in which we are, is increased. Running is not only an acceleration in a geographical sense of locomotion, but also an acceleration of liveliness in the sense of a river, a mutual entanglement that is characterised by an existential exchange: breathing.
Melpomene ran anyway.
„Panta rhei“, ancient Greek for „everything flows“, is a doctrine of Heraclitus, which emphasises the entangled relationship of being and becoming. He concludes: „You can not get into the same river twice” and this statement can be applied to the brain: „You never use the same brain twice“. Every brain activity leaves traces in the neuronal connections. If two brain cells are active one after the other, they change not only themselves but also the connection in between them.
Melpomene ran anyway.
The Peripathetiker, the “strolling ones“, in ancient Greece were basically thinking by walking. The ancient rhetorical wording „ars memorativa“ suggests to compare the structure of a lecture mentally with an imaginary path. The interplay between physical and spiritual progress has long been reflected in the languages: we get going with writing, we wander, we gain a foothold, we follow a train of thought or we go too far with our argumentation. Melpomene ran anyway.
The speed of the smallest particles is not identical. One part is faster, another part is slower than the average. Due to collisions the particles constantly change their current speed. Melpomene was able to finish the long-distance race. According to the legend, women were allowed to participate in the following Olympics. It is obvious that the “emancipatory“ energy of Melpomene is relevant to educational processes; the belief in changing established structures. And just this readiness to transform leads us back to the physical states: the frozen has the potential to melt or to sublime. Whilst running (re-)activates us and makes us feel alive, education describes a moment of transition, a (permanent) stage of becoming that only ends with the last breath: Thinking in before and after, in linearity, is just as impossible as stop breathing. Conversely, the collapse of life and education raises the question: what is not education? „Frozen Education“ sums it up - the concept of education is frozen.
Run Melpomene, run!

H κατάρρευση / Η Μελπομένη ωστόσο έτρεξε
Διαθέτει η εκπαίδευση φυσική υπόσταση; O τίτλος της έκθεσης «Frozen Education» θέτει το ερώτημα αυτό σε πρώτο πλάνο. Αυτό φαίνεται αρχικά οξύμωρο - η εκπαίδευση μπορεί να χαρακτηριστεί ως οτιδήποτε άλλο αλλά σίγουρα όχι ως άκαμπτη, αμετάβλητη ή παγωμένη. Αντιθέτως, κάτι που (εκ)παιδεύται είναι κάτι που εν γένει μεταμορφώνεται και εξελίσσεται σε μια εύλογη αφήγηση. Η Μελπομένη στην ελληνική μυθολογία είναι η μούσα της τραγωδίας. Μελπομένη ήταν επίσης το όνομα της γυναίκας που το 1896, στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, προσπάθησε να λάβει μέρος στο μαραθώνιο. Όπως και στην αρχαιότητα, έτσι και στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες οι γυναίκες δεν ήταν ευπρόσδεκτες ως αθλήτριες. Η Μελπομένη ωστόσο έτρεξε.
Το τροχάδην αυξάνει τη συχνότητα της αναπνοής. Αυτό με τη σειρά του κάνει πιο έντονη την αλληλεπίδραση μας με το περιβάλλον στο οποίο κινούμαστε. Το τροχάδην δεν αποτελεί μονάχα μια επιτάχυνση με τη στενή, γεωγραφική έννοια της μετακίνησης, αλλά και την επίσπευση μιας ζωηρότητας, όπως στην περίπτωση ενός ποταμού. Μια αμοιβαία εμπλοκή, η οποία χαρακτηρίζεται από μία υπαρξιακής φύσης εναλλαγή: την αναπνοή. Η Μελπομένη ωστόσο έτρεξε.
«Πάντα ρει» είναι η γνωστή φράση του Ηράκλειτου, ο οποίος έδωσε έμφαση στη σχέση μεταξύ του είναι και του γίγνεσθαι. Και καταλήγει: «Κανείς άνθρωπος δεν μπορεί να μπει ποτέ στο ίδιο ποτάμι δύο φορές», το οποίο μπορεί να παραφραστεί στην περίπτωση του εγκεφάλου: «Δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις ποτέ τον ίδιο εγκέφαλο δύο φορές». Κάθε εγκεφαλική δραστηριότητα αφήνει τα ίχνη της στις νευρικές συνάψεις. Όταν δύο εγκεφαλικά κύτταρα ενεργοποιούνται διαδοχικά, αυτά μεταβάλλονται καθώς και μεταβάλλουν τη μεταξύ τους σύναψη. Η Μελπομένη ωστόσο έτρεξε.
Οι περιπατητικοί φιλόσοφοι στην αρχαία Ελλάδα φιλοσοφούσαν στη διάρκεια των περιπάτων τους. Η αρχαία διδασκαλία ρητορικής «ars memorativa» συστήνει τη νοερή σύγκριση της δομής μιας διάλεξης με ένα φανταστικό μονοπάτι. Η γλώσσα αντικατοπτρίζει την αλληλεπίδραση της φυσικής και της πνευματικής ροής: ξεκινούμε γράφοντας, παρεκκλίνουμε, παγιδευόμαστε, ακολουθούμε τα μονοπάτια της σκέψης ή απομακρυνόμαστε με το συλλογισμό μας. Η Μελπομένη ωστόσο έτρεξε.
Η ταχύτητες των μικρότερων σωματιδίων δεν είναι ίδιες. Κάποια σωματίδια είναι ταχύτερα, ένα κάποια άλλα είναι πιο αργά από το μέσο όρο. Τα σωματίδια αλλάζουν συνεχώς την τρέχουσα ταχύτητά τους μέσω των συγκρούσεων. Η Μελπομένη κατάφερε τελικά να ολοκληρώσει τον μαραθώνιο. Σύμφωνα με τον θρύλο, η συμμετοχή των γυναικών επιτράπηκε στους αμέσως επόμενους Ολυμπιακούς Αγώνες. Είναι προφανές ότι η χειραφέτηση της Μελπωμένης σχετίζεται άμεσα με την εκπαιδευτική διαδικασία, την πίστη στην αλλαγή των καθιερωμένων δομών. H φυσική υπόσταση χαρακτηρίζεται από μια τέτοια προθυμία για μεταμόρφωση. Το παγωμένο έχει τη δυνατότητα να λιώσει ή να εξαχνιστεί. Ενώ το τροχάδην μας (επαν)ενεργοποιεί και μας κάνει να αισθανόμαστε ζωντανοί, η εκπαίδευση μπορεί να περιγραφεί ως μια μετάβαση, μια (διαρκής) φάση εξέλιξης, η οποία λήγει μονάχα με την τελευταία αναπνοή: Η σκέψη για το πριν και για το μετά είναι αδύνατη όσο και η ίδια η παύση της αναπνοής.Όταν η ζωή και η εκπαίδευση καταρρέουν εγείρεται το ερώτημα: τι δεν είναι εκπαίδευση; Η φράση «Frozen Education» το συνοψίζει - η έννοια της εκπαίδευσης κυριολεκτικά παγώνει.
Τρέχα Μελπομένη, τρέχα!
Kathrin Siegrist